<blockquote><em>ನೇಪಾಳದ ಮೂರು ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಂದು ಭಿನ್ನ ಅನುಭವ. ಶಿಲ್ಪ, ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಸಂಗಮದ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.</em></blockquote>.<p>ಕಠ್ಮಂಡುವಿನ ಬೆಳಗಿನ ಮಂಜು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿವಪುರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ, ನಿಶ್ಶಬ್ದ ನೀರಿನ ಕೊಳದ ಮಧ್ಯೆ, ಶೇಷನಾಗನ ಹೆಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಗ್ರಹ. ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ಅದು ಕೇವಲ ಶಿಲ್ಪವಲ್ಲ, ಕಾಲವೇ ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಂದು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಅನಿಸಿತು.</p>.<p>ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನಾವು ಮುಕ್ತಿನಾಥ, ಪಶುಪತಿನಾಥ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಅನುಭವ ‘ಜಲನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಈ ಅಪರೂಪ. ಮೂರು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಈ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಒಂದೇ ದೇವರ ವಿಭಿನ್ನ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾದವು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಮೂರೂ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ರೂಪ ಶಿವನ ಐತಿಹ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಜೋಡಿಕೊಂಡಿದೆ.</p>.<p>ಕಠ್ಮಂಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬುಡಾನೀಲಕಂಠ ದೇವಾಲಯ, ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಶಾಲಿ. ಸುಮಾರು ಐದು ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಈ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಗ್ರಹ, ಹನ್ನೊಂದು ಹೆಡೆಗಳ ಶೇಷನಾಗನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದು, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.</p>.<p>ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ‘ಜಲಶಯನ ವಿಷ್ಣು’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೊಳದ ಮಧ್ಯೆ, ತೆರೆದ ಆಕಾಶದಡಿ ಮಲಗಿರುವ ಈ ದೇವರು ಗೋಡೆ-ಗೋಪುರಗಳ ಬಂಧನವಿಲ್ಲದ ದೇವಾಲಯದ ಅನನ್ಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಸುತ್ತ ಹಲವು ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ. ರೈತನೊಬ್ಬ ಹೊಲ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನೇಗಿಲು ತಗುಲಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾದ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ನೀರಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಕಥೆ ಜನಪ್ರಿಯ. ಮತ್ತೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ನೇಪಾಳದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮೃತನಾದ ಕಾರಣದಿಂದ, ರಾಜರು ಈ ದೇವರನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ.</p>.<p>ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಹರಿಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಈ ದಿನ, ‘ನಿದ್ರಿಸುವ ದೇವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವ’ ಆಚರಣೆ. ಈ ಸ್ಥಳದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರಮಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದ ಶಿವನ ದಾಹ ನೀಗಿಸಲು, ಆತ ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದಾಗ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆ–ಅದೇ ಗೋಸೈನ್ಕುಂಡ್ ಸರೋವರ. ಆ ಸರೋವರದ ನೀರೇ ಬುಡಾನೀಲಕಂಠದ ಈ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಜೀವನಾಡಿಯಂತೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.</p>.<p>ಬೌದ್ಧರು ಸಹ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ರೂಪವೆಂದು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಈ ಸ್ಥಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಬುಡಾನೀಲಕಂಠದ ವೈಭವದ ನಂತರ, ಕಾಳಿ ಗಂಡಕಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗಲೇಶ್ವರ್ ದೇವಾಲಯದ ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶಾಂತ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಗಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಣಿ ಸಮೀಪದ ಈ ಸ್ಥಳ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ದೇಹದ ಕಂಠಭಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ‘ಗಲೇಶ್ವರ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.</p>.<p>ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ದೇವಾಲಯ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೌನದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ, ಬುಡಾನೀಲಕಂಠದಷ್ಟು ಭವ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಅದೇ ಶೇಷಶಯನ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ.</p>.<p>ಕೊಳದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮರ, ಈ ಸ್ಥಳದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ನಾದದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತವೆ.</p>.<p>ಫೊಖರಾದ ಗುಪ್ತೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ, ಈ ಪ್ರವಾಸದ ಮೂರನೇ ಆಯಾಮ. ನೆಲದಡಿಯ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ, ಸುಮಾರು ನೂರು ಅಡಿ ಆಳದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಶಿವ ಸನ್ನಿಧಿ ಕತ್ತಲಿನ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಸಂಗಮ.</p>.<p>ಗುಹೆಯೊಳಗಿನ ನಿರಂತರ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವಿಕೆ, ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಜಲಧಾರೆಯ ಗರ್ಜನೆ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಮರ್ಮಭರಿತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.</p>.<p>ಇದಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ, ಭೂಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ, ಉಳಿದ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಂತೆಯೇ ಶೇಷಶಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಗರ್ಭದ ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈಯ ವಿಷ್ಣು–ಇದು ದೇವತಾತ್ಮಕ ದ್ವಂದ್ವದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತೀಕದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.</p>.<p>ನೇಪಾಳದ ಈ ಮೂರು ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸವಲ್ಲ; ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಸಂವಾದ.</p>.<p>ನೀರಿನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ದೇವರು, ಕಾಲದ ಹರಿವಿನಂತೆ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಲ್ಪ, ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ–ಈ ಮೂರೂ ಒಂದಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಈ ಅನುಭವ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ, ‘ನೇಪಾಳದ ಜಲನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಅನುಭವ–ಆ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ನೀರಿನ ಕೊಳದ ಮಧ್ಯೆ, ಶೇಷನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದರ್ಶನ–ಅದು ನೇಪಾಳದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲ; ಅವು ನಿದ್ರೆ, ನೀರು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಮಾತುಕತೆ.v</p>.<div><p><strong>ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಆ್ಯಪ್ ಇಲ್ಲಿದೆ: <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.tpml.pv">ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ </a>| <a href="https://apps.apple.com/in/app/prajavani-kannada-news-app/id1535764933">ಐಒಎಸ್</a> | <a href="https://whatsapp.com/channel/0029Va94OfB1dAw2Z4q5mK40">ವಾಟ್ಸ್ಆ್ಯಪ್</a>, <a href="https://www.twitter.com/prajavani">ಎಕ್ಸ್</a>, <a href="https://www.fb.com/prajavani.net">ಫೇಸ್ಬುಕ್</a> ಮತ್ತು <a href="https://www.instagram.com/prajavani">ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಂ</a>ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಫಾಲೋ ಮಾಡಿ.</strong></p></div>
<blockquote><em>ನೇಪಾಳದ ಮೂರು ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಂದು ಭಿನ್ನ ಅನುಭವ. ಶಿಲ್ಪ, ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಸಂಗಮದ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.</em></blockquote>.<p>ಕಠ್ಮಂಡುವಿನ ಬೆಳಗಿನ ಮಂಜು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿವಪುರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ, ನಿಶ್ಶಬ್ದ ನೀರಿನ ಕೊಳದ ಮಧ್ಯೆ, ಶೇಷನಾಗನ ಹೆಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಗ್ರಹ. ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ಅದು ಕೇವಲ ಶಿಲ್ಪವಲ್ಲ, ಕಾಲವೇ ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಂದು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಅನಿಸಿತು.</p>.<p>ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನಾವು ಮುಕ್ತಿನಾಥ, ಪಶುಪತಿನಾಥ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಅನುಭವ ‘ಜಲನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಈ ಅಪರೂಪ. ಮೂರು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಈ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಒಂದೇ ದೇವರ ವಿಭಿನ್ನ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾದವು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಮೂರೂ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ರೂಪ ಶಿವನ ಐತಿಹ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಜೋಡಿಕೊಂಡಿದೆ.</p>.<p>ಕಠ್ಮಂಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬುಡಾನೀಲಕಂಠ ದೇವಾಲಯ, ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಶಾಲಿ. ಸುಮಾರು ಐದು ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಈ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಗ್ರಹ, ಹನ್ನೊಂದು ಹೆಡೆಗಳ ಶೇಷನಾಗನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದು, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.</p>.<p>ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ‘ಜಲಶಯನ ವಿಷ್ಣು’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೊಳದ ಮಧ್ಯೆ, ತೆರೆದ ಆಕಾಶದಡಿ ಮಲಗಿರುವ ಈ ದೇವರು ಗೋಡೆ-ಗೋಪುರಗಳ ಬಂಧನವಿಲ್ಲದ ದೇವಾಲಯದ ಅನನ್ಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಸುತ್ತ ಹಲವು ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ. ರೈತನೊಬ್ಬ ಹೊಲ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನೇಗಿಲು ತಗುಲಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾದ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ನೀರಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಕಥೆ ಜನಪ್ರಿಯ. ಮತ್ತೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ನೇಪಾಳದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮೃತನಾದ ಕಾರಣದಿಂದ, ರಾಜರು ಈ ದೇವರನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ.</p>.<p>ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಹರಿಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಈ ದಿನ, ‘ನಿದ್ರಿಸುವ ದೇವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವ’ ಆಚರಣೆ. ಈ ಸ್ಥಳದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರಮಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದ ಶಿವನ ದಾಹ ನೀಗಿಸಲು, ಆತ ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದಾಗ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆ–ಅದೇ ಗೋಸೈನ್ಕುಂಡ್ ಸರೋವರ. ಆ ಸರೋವರದ ನೀರೇ ಬುಡಾನೀಲಕಂಠದ ಈ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಜೀವನಾಡಿಯಂತೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.</p>.<p>ಬೌದ್ಧರು ಸಹ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ರೂಪವೆಂದು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಈ ಸ್ಥಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಬುಡಾನೀಲಕಂಠದ ವೈಭವದ ನಂತರ, ಕಾಳಿ ಗಂಡಕಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗಲೇಶ್ವರ್ ದೇವಾಲಯದ ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶಾಂತ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಗಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಣಿ ಸಮೀಪದ ಈ ಸ್ಥಳ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ದೇಹದ ಕಂಠಭಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ‘ಗಲೇಶ್ವರ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.</p>.<p>ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ದೇವಾಲಯ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೌನದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ, ಬುಡಾನೀಲಕಂಠದಷ್ಟು ಭವ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಅದೇ ಶೇಷಶಯನ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ.</p>.<p>ಕೊಳದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮರ, ಈ ಸ್ಥಳದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ನಾದದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತವೆ.</p>.<p>ಫೊಖರಾದ ಗುಪ್ತೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ, ಈ ಪ್ರವಾಸದ ಮೂರನೇ ಆಯಾಮ. ನೆಲದಡಿಯ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ, ಸುಮಾರು ನೂರು ಅಡಿ ಆಳದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಶಿವ ಸನ್ನಿಧಿ ಕತ್ತಲಿನ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಸಂಗಮ.</p>.<p>ಗುಹೆಯೊಳಗಿನ ನಿರಂತರ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವಿಕೆ, ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಜಲಧಾರೆಯ ಗರ್ಜನೆ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಮರ್ಮಭರಿತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.</p>.<p>ಇದಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ, ಭೂಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ, ಉಳಿದ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಂತೆಯೇ ಶೇಷಶಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಗರ್ಭದ ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈಯ ವಿಷ್ಣು–ಇದು ದೇವತಾತ್ಮಕ ದ್ವಂದ್ವದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತೀಕದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.</p>.<p>ನೇಪಾಳದ ಈ ಮೂರು ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸವಲ್ಲ; ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಸಂವಾದ.</p>.<p>ನೀರಿನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ದೇವರು, ಕಾಲದ ಹರಿವಿನಂತೆ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಲ್ಪ, ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ–ಈ ಮೂರೂ ಒಂದಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಈ ಅನುಭವ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ, ‘ನೇಪಾಳದ ಜಲನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಅನುಭವ–ಆ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ನೀರಿನ ಕೊಳದ ಮಧ್ಯೆ, ಶೇಷನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದರ್ಶನ–ಅದು ನೇಪಾಳದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.</p>.<p>ಜಲನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲ; ಅವು ನಿದ್ರೆ, ನೀರು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಮಾತುಕತೆ.v</p>.<div><p><strong>ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಆ್ಯಪ್ ಇಲ್ಲಿದೆ: <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.tpml.pv">ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ </a>| <a href="https://apps.apple.com/in/app/prajavani-kannada-news-app/id1535764933">ಐಒಎಸ್</a> | <a href="https://whatsapp.com/channel/0029Va94OfB1dAw2Z4q5mK40">ವಾಟ್ಸ್ಆ್ಯಪ್</a>, <a href="https://www.twitter.com/prajavani">ಎಕ್ಸ್</a>, <a href="https://www.fb.com/prajavani.net">ಫೇಸ್ಬುಕ್</a> ಮತ್ತು <a href="https://www.instagram.com/prajavani">ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಂ</a>ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಫಾಲೋ ಮಾಡಿ.</strong></p></div>
